432 Hz và 440 Hz: một so sánh trung thực

Khoảng cách lớn đến đâu

Trước hết, nên biết cuộc tranh cãi này thật ra lớn cỡ nào, bởi cả hai phía đều có xu hướng thổi phồng nó.

432 Hz thấp hơn 440 Hz đúng 31,8 cent — một cent là một phần trăm của nửa cung. Vậy khoảng cách chưa tới một phần ba cung: nghe rõ khi hai bên được phát nối tiếp nhau, và khó nhận ra hơn nhiều khi nghe riêng lẻ.

Để dễ hình dung: nhiều dàn nhạc châu Âu lên dây ở 442 hoặc 443 Hz, tức khoảng 8–12 cent cao hơn chuẩn. Các dàn nhạc baroque thường dùng A=415 Hz, thấp hơn trọn một nửa cung. Câu chuyện 432 với 440 nằm gọn trong dải chuẩn cao độ mà nhạc công chuyên nghiệp vốn đã qua lại không chút khó khăn.

Những gì thay đổi

• Cao độ tuyệt đối của từng nốt. Mọi thứ hạ xuống 31,8 cent.
• Âm sắc, đôi chút. Tính chất tối hơn và bớt rực rỡ một chút. Dễ nhận ra nhất ở chất liệu sáng, nhiều chũm choẹ hoặc thiên về đàn dây; khó nhận ra nhất ở nhạc thưa thoáng thuộc quãng trầm.
• Khả năng khớp với nhau. Một bản thu ở 432 Hz sẽ nghe phô rõ khi đi cùng nhạc cụ hay bản nền ở 440 Hz. Đây là hệ quả thực tế quan trọng nhất.
• Sự dễ chịu cho giọng hát, đôi chút. Chuẩn thấp hơn một chút làm nhẹ phần cao của quãng đã viết sẵn. Đó chính là luận điểm ban đầu hồi thế kỷ XIX, nêu ra vì các ca sĩ opera, và đến nay vẫn là lý lẽ âm nhạc vững nhất ủng hộ cao độ thấp.

Những gì không thay đổi

Đây là nơi phần lớn sự nhầm lẫn trú ngụ, nên cần nói cho dứt khoát.

Mọi quãng, hợp âm và quan hệ hoà âm bên trong bản nhạc đều y hệt. Một quãng năm đúng vẫn là 3:2, bất kể bạn dựng nó trên 432 hay 440. Giai điệu vẫn cùng đường nét; hoà âm vẫn cùng chức năng; tiết tấu không suy suyển. Dịch chuyển chuẩn cao độ là dời cả hệ thống đi mà không đổi một quan hệ nào bên trong nó.

Điều này dẫn tới một hệ quả mà nhiều người thấy trái với trực giác: những khẳng định rằng 432 Hz «hài hoà hơn» hay «thuần khiết hơn về mặt toán học» không thể nói về cấu trúc nội tại của bản nhạc, bởi cấu trúc ấy không hề đổi. Mọi tác động thật sự, nếu có, phải đến từ chính các tần số tuyệt đối — và đó đúng là phần thiếu bằng chứng tử tế.

Cách quyết định

Hãy dùng 440 Hz khi

• Bạn chơi cùng nhạc công khác, trong bất kỳ đội hình nào.
• Bạn thu âm chất liệu sẽ được đặt cạnh những bản thu khác.
• Bạn học qua video hướng dẫn, bản nền hoặc tài liệu để chơi theo.
• Bạn làm việc với nhạc cụ cao độ cố định không thể lên dây lại, hoặc với người dùng loại nhạc cụ đó.
• Bạn sản xuất nhạc để phát hành thương mại, đồng bộ với hình ảnh hoặc phân phối.

Hãy dùng 432 Hz khi

• Bạn nghe một mình và thấy như vậy hay hơn.
• Bạn chuẩn bị chất liệu cho riêng mình — thư giãn, ngủ, nghe nền.
• Bạn làm một dự án khép kín mà mọi thứ đều lên dây thống nhất.
• Bạn hát một mình và chuẩn thấp hơn khiến bạn thoải mái hơn.

Ranh giới thật ra chỉ nằm ở chỗ: có ai khác phải khớp theo bạn hay không.

Vài ghi chú thực tế cho nhạc công

Lên dây lại một nhạc cụ không giống với việc dịch giọng một bản thu. Phần lớn máy lên dây điện tử cho phép đặt chuẩn cao độ, nên guitar, violin hay kèn hơi có thể lên thẳng theo 432. Nhạc cụ số và phần mềm làm nhạc thường có thông số chỉnh tổng thể tính bằng cent — hãy đặt về −31,8.

Dương cầm mộc lại là chuyện khác. Hạ cả cây đàn xuống một phần ba cung là việc của thợ chỉnh dây, nó làm đổi lực căng trên toàn khung, và cây đàn cần thời gian để ổn định. Đây không phải quyết định đưa ra tuỳ tiện, và trong ngắn hạn thì gần như không đảo ngược được.

Chuyển đổi một bản thu sẵn có mới là việc công cụ của chúng tôi làm: hạ âm thanh xuống mà vẫn giữ nguyên thời lượng. Với việc nghe thì đây là cách đúng. Nhưng nó không phù hợp làm một khâu sản xuất, vì quá trình chuyển đổi có hao hụt — hãy xem bài của chúng tôi về chất lượng âm thanh và dịch cao độ để biết thực sự tệp trải qua những gì.

Về những tuyên bố gắn với mỗi bên

Bạn sẽ đọc thấy rằng 440 Hz được áp đặt vì những động cơ mờ ám và 432 thì bị dập tắt. Không có bằng chứng gốc nào chống đỡ điều đó. Lịch sử có tư liệu là thế này: cao độ dâng lên suốt thế kỷ XIX vì lý do âm học và cạnh tranh, vài chuẩn đã được đề xuất — Pháp ra luật lấy 435 năm 1859, Ý chọn 432 năm 1884 với sự ủng hộ của Verdi — và 440 được thống nhất trên phạm vi quốc tế năm 1939 bởi nó gần với thực tiễn đang có và được các bên chấp nhận về mặt chính trị.

Bạn cũng sẽ đọc thấy rằng 432 mang lại lợi ích sức khoẻ đo đếm được. Như đã trình bày trong bài về những gì khoa học có thể và không thể nói, các tuyên bố ấy không được chống đỡ bởi những nghiên cứu so sánh cùng một bản thu ở cả hai chuẩn.

Cả hai câu chuyện đều hấp dẫn hơn sự thật, mà sự thật là: đây là chuyện khẩu vị, kèm theo một chú thích lịch sử khiêm tốn.

Thử đi thay vì tranh cãi

Đây là một trong số hiếm hoi các cuộc tranh luận mà mỗi người có thể tự khép lại trong chừng năm phút. Hãy lấy một bản thu bạn thuộc nằm lòng, chuyển đổi bằng bộ chuyển đổi 432 Hz của chúng tôi, rồi nghe cả hai. Nếu bạn thích một bên hơn thì bạn đã có câu trả lời, và nó hay hơn bất cứ điều gì bạn tìm thấy trong một chuỗi bình luận.