Chúng tôi vận hành một bộ chuyển đổi 432 Hz, nên chẳng có lý do gì để khuyên ai từ bỏ 432 Hz. Nhưng lập luận bênh vực nó lại được đưa ra hết lần này đến lần khác bằng những luận cứ không đứng vững, và đó là một cuộc đổi chác tệ: nó khiến một sở thích thẩm mỹ chính đáng trông như thể cần chống đỡ. Dưới đây là bốn tuyên bố phổ biến nhất, đã được kiểm chứng.
Tuyên bố 1: «Đức Quốc xã áp đặt 440 Hz để tuyên truyền»
Đây là tuyên bố được lặp lại rộng rãi nhất, thường nêu đích danh Joseph Goebbels.
Điều có tư liệu: cao độ hoà nhạc dâng lên suốt thế kỷ XIX. Các dàn nhạc nâng cao độ để có âm thanh sáng và rực rỡ hơn, rồi các dàn nhạc đối thủ làm theo. Xu hướng này được chứng thực rõ ràng qua những chiếc âm thoa còn lại và qua lời than phiền của các ca sĩ, những người gánh chịu cái giá đó. Năm 1884 chính phủ Ý lấy A=432 làm chuẩn chính thức, sau khi Giuseppe Verdi lên tiếng phản đối tác động của cao độ ngày một cao lên giọng hát. Phần này của câu chuyện là thật, và chính vì thế lời đồn nghe có vẻ hợp lý.
Điều không có tư liệu: bất kỳ nguồn sử liệu gốc nào nối Goebbels với việc chọn 440. Một hội nghị quốc tế ở London khuyến nghị A=440 vào năm 1939, và chuẩn này về sau được chính thức hoá trên phạm vi quốc tế thành ISO 16. Nhưng đến lúc ấy trào lưu hướng về 440 đã kéo dài hàng chục năm, do các dàn nhạc, nhà chế tác nhạc cụ và đài phát thanh ở nhiều nước thúc đẩy — kể cả những nước đang có chiến tranh với Đệ tam Đế chế.
Dấu hiệu lộ tẩy là tuyên bố này không bao giờ kèm theo trích dẫn. Không một bản ghi nhớ, không một sắc lệnh, không một biên bản cuộc họp. Sau tám mươi năm, chính sự vắng mặt đó đã nói lên nhiều điều.
Tuyên bố 2: «432 Hz khớp với cộng hưởng Schumann»
Cộng hưởng Schumann là có thật: một tập hợp các cộng hưởng điện từ trong khoang giữa bề mặt Trái Đất và tầng điện ly, với mốt thấp nhất gần 7,83 Hz. Tuyên bố cho rằng 432 Hz là một hoạ âm của nó, nên lên dây theo 432 sẽ khiến bạn «đồng pha với hành tinh».
Bạn có thể kiểm tra điều này trong vài giây. Nhân đôi một tần số là nâng nó lên một quãng tám, nên các quãng tám của 7,83 Hz sẽ là:
7,83 → 15,66 → 31,32 → 62,64 → 125,28 → 250,56 → 501,12
Bạn vượt thẳng qua 432 và rơi vào 501,12. Không có quãng tám nào của 7,83 Hz nằm gần 432 Hz cả. Muốn các con số gặp nhau, bạn phải nhân với một số khác 2, và đến lúc đó thì đã không còn là chuyện hoạ âm nữa.
Còn một vấn đề thứ hai. Cộng hưởng Schumann là hiện tượng điện từ, không phải âm học: nó không phải âm thanh, và chẳng có gì trong không khí quanh bạn đang dao động ở 7,83 Hz. Nó cũng không phải một con số cố định: nó thay đổi theo điều kiện tầng điện ly, theo giờ trong ngày và theo hoạt động mặt trời.
Tuyên bố 3: «432 Hz tạo ra những hoa văn tuyệt đẹp trên nước và cát»
Hiện tượng nền tảng thì có thật và rất đẹp. Cho một tấm kim loại rung ở tần số ổn định, rắc cát lên, và cát sẽ tụ lại dọc theo những đường không chuyển động. Đó là hình Chladni, do Ernst Chladni trình diễn hồi thế kỷ XVIII, và cùng nguyên lý ấy tạo ra các hoa văn sóng dừng mà bạn thấy trong các video cymatics.
Điều mà các màn trình diễn ấy không cho thấy lại chính là điều người ta bảo chúng cho thấy. Hoa văn hiện ra phụ thuộc vào hình học của tấm, chất liệu của nó, cách kẹp giữ, mức độ giảm chấn và lực kích thích — ít nhất là ngang với tần số. Đổi tấm khác thì 432 Hz cho bạn một hình hoàn toàn khác.
Vả lại, tần số nào cũng tạo ra một hoa văn nào đó. Một hình gọn gàng ở 432 Hz và một hình lộn xộn hơn ở 440 Hz nói lên điều gì đó về đúng tấm kim loại ấy với đúng những thiết lập ấy, chứ không phải về hai chuẩn lên dây. Muốn so sánh công bằng thì cần thiết bị y hệt, biên độ y hệt, và một người không biết tần số nào đang phát đứng ra chọn xem hình nào trông đẹp hơn.
Tuyên bố 4: «432 được dệt vào vũ trụ bằng toán học»
Tuyên bố này thường đến dưới dạng một danh sách: 432 = 8 × 54; đường kính Mặt Trời khoảng 864.000 dặm, tức 2 × 432.000; một ngày có 86.400 giây; 60 × 60 × 12 = 43.200.
Những trùng hợp đó là thật. Cái mà chúng phụ thuộc vào là đơn vị đo. Giây và độ đến từ lối đếm cơ số sáu mươi của người Babylon; dặm là một tình cờ của lịch sử La Mã và Anh. Tần số tính bằng hertz nghĩa là số chu kỳ mỗi giây — nên bất kỳ quan hệ số học nào giữa 432 và độ dài một ngày đều là quan hệ giữa hai quy ước của con người.
Đo một ngày bằng đơn vị khác thì quy luật ấy biến mất. Những con số có nhiều ước, như 432, tạo ra các trùng hợp kiểu này rất dễ dàng; đó là tính chất của số có nhiều ước, không phải bằng chứng của một thiết kế.
Những gì thật sự còn đứng vững
Thật ra còn khá nhiều — và chừng đó là đủ:
- Cao độ trong lịch sử quả thật thay đổi, và thường thấp hơn chuẩn ngày nay. A=432 là một mốc lịch sử chính đáng, không phải chuyện bịa.
- Phản đối của Verdi là có thật và nhắm vào một vấn đề có thật: cao độ dâng lên làm căng giọng ca sĩ.
- Một số người nghe thật lòng thích nó hơn. 432 thấp hơn 440 đúng 31,8 cent — một mức hạ nhỏ nhưng cảm nhận được, mà nhiều người mô tả là ấm hơn hoặc thư thả hơn. Sở thích không cần đến một cơ chế nào để biện minh.
- Thử thì chẳng tốn gì, và trong một câu hỏi thẩm mỹ, đôi tai bạn là nhạc cụ duy nhất đáng kể.
Đó là một lập luận vững vàng và trung thực. Nó không cần đến cộng hưởng Schumann, và cũng chẳng cần đến Goebbels.